Bir şirkət yeni mobil tətbiq hazırlamaq qərarı verir. Rəhbərlik nə istədiyini ümumi şəkildə bilir: “istifadəçilər sifarişi daha rahat versin”. Developer komandası isə bu cümlə ilə işə başlaya bilmir — onlara konkret ekranlar, düymələr, sistem davranışları və məhdudiyyətlər lazımdır. Bu iki tərəf arasındakı boşluq isə layihələrin ən çox uğursuzluğa uğradığı nöqtədir.

İT Biznes Analitika məhz bu boşluğu bağlayan sahədir. Aşağıda bu sahənin nə olduğunu, hansı problemləri həll etdiyini və necə işlədiyini addım-addım izah edirik.

İT Biznes Analitika nədir?

İT Biznes Analitika şirkətdəki biznes problemlərini aşkar edən, onları sistemli şəkildə analiz edən və texnoloji həllə çevirən sahədir. Sadə dillə desək, bu sahə “biznesin nə istədiyi” ilə “texnologiyanın nə edə biləcəyi” arasındakı tərcüməçi rolunu oynayır.

Sahənin əsas məqsədi kod yazmaq deyil düzgün sualı vermək və düzgün tələbi formalaşdırmaqdır. Çünki səhv anlaşılmış tələb əsasında yazılmış mükəmməl kod da nəticədə işə yaramır.

Biznes analitika ilə İT biznes analitika arasındakı fərq

Bu iki anlayış tez-tez qarışdırılır, halbuki aralarında aydın sərhəd var. Klassik biznes analitika şirkətin ümumi proseslərinə baxır: satış həcmi niyə düşüb, hansı əməliyyat mərhələsi ləng işləyir, hansı xərc maddəsi optimallaşdırıla bilər. Nəticə adətən hesabat, tövsiyə və ya proses dəyişikliyi olur.

İT biznes analitika isə eyni analitik yanaşmanı rəqəmsal məhsullara tətbiq edir: mobil tətbiq, veb platforma, daxili sistem, inteqrasiya. Nəticə isə texniki tələb sənədi olur developer komandasının əsasında iş görəcəyi konkret sənəd. Yəni fərq metodologiyada deyil, tətbiq sahəsindədir. Hər İT biznes analitika biznes analitikadır, amma hər biznes analitika texnoloji layihələrlə işləmir.

İT Biznes Analitika hansı problemləri həll edir?

Sahənin dəyərini anlamaq üçün ən yaxşı yol onun olmadığı halda nə baş verdiyinə baxmaqdır.

Tələblərin yanlış anlaşılması

Biznes tərəfi “istifadəçi rahatlığı” deyir, developer bunu öz təsəvvüründə formalaşdırır və nəticədə hazır məhsul gözləntidən uzaq çıxır. Analitik bu ümumi ifadəni konkret, ölçülə bilən tələblərə çevirir: neçə addımda sifariş verilir, hansı sahələr məcburidir, səhv halında sistem nə göstərir.

Təkrar işlər və büdcə itkisi

Layihənin ortasında “əslində biz bunu nəzərdə tutmamışdıq” cümləsi eşidilirsə, artıq bir neçə həftəlik iş yenidən görüləcək. Analiz mərhələsində aşkarlanan bir çatışmazlıq inkişaf mərhələsində aşkarlanandan qat-qat ucuz başa gəlir.

Məhsulun real ehtiyacı qarşılamaması

Bəzən layihə texniki cəhətdən qüsursuz tamamlanır, amma istifadəçi ondan istifadə etmir. Bunun səbəbi adətən başlanğıcda real ehtiyacın deyil, fərziyyənin əsas götürülməsidir. Analitik bu fərziyyəni sual verməklə, müşahidə etməklə və maraqlı tərəflərlə danışmaqla yoxlayır.

İT Biznes Analitika prosesi necə işləyir?

Proses adətən iki əsas mərhələdən keçir.

Analiz mərhələsi

İlk addım tələblərin toplanmasıdır. Maraqlı tərəflərlə görüşlər keçirilir, mövcud proseslər müşahidə olunur, real problem ilə görünən problem bir-birindən ayrılır. Sonra bu tələblər strukturlaşdırılır və sənədləşdirilir: proses diaqramları, istifadəçi ssenariləri, funksional və qeyri-funksional tələblər. Bu sənədlər texniki komanda üçün yol xəritəsi rolunu oynayır. Son addım təsdiq və dəqiqləşdirmədir hazırlanan tələblərin biznes məqsədinə uyğunluğu yoxlanılır və lazım gələrsə düzəliş edilir.

Layihə mərhələsi

Analiz bitdikdən sonra iş dayanmır. Analitik planlama, inkişaf, test və tətbiq mərhələlərinin hamısında iştirak edir: developer komandası ilə suallara cavab verir, dəyişən tələbləri idarə edir, test zamanı nəticənin ilkin məqsədə uyğunluğunu yoxlayır. Bu, xətti deyil, dövri prosesdir. Hər tətbiq mərhələsindən sonra alınan geri bildiriş növbəti analiz dövrünün girişinə çevrilir.

Bu sahə hansı sektorlarda tətbiq olunur?

İT biznes analitikaya ehtiyac yalnız proqram şirkətlərində deyil. Rəqəmsal məhsulu olan istənilən sektor bu sahədən istifadə edir:

Bank və maliyyə mobil bankçılıq, kredit sistemləri, ödəniş inteqrasiyaları
E-ticarət sifariş axını, anbar sistemləri, çatdırılma inteqrasiyası
Telekommunikasiya abunə idarəetməsi, tarif sistemləri, self-service platformaları
Səhiyyə xəstə qeydiyyatı, laboratoriya sistemləri, elektron resept
Logistika izləmə sistemləri, marşrut planlaması, anbar avtomatlaşdırılması
Dövlət xidmətləri elektron müraciət platformaları, məlumat bazası inteqrasiyaları

Azərbaycanda bu sahəyə tələbat

Şirkətlərin rəqəmsallaşması artdıqca, hazırlanan sistemlərin sayı da artır. Hər yeni sistem isə tələb analizi tələb edir. Bu səbəbdən İT biznes analitika lokal bazarda son illərdə sabit şəkildə tələb olunan sahələrdən birinə çevrilib. Sahənin bir üstünlüyü də giriş yolunun nisbətən açıq olmasıdır: proqramlaşdırma təcrübəsi olmadan da bu sahəyə başlamaq mümkündür, çünki əsas tələb analitik düşüncə və kommunikasiya bacarığıdır.

Bu sahədə çalışan mütəxəssisin gündəlik işi, vəzifələri və maaş səviyyəsi ilə maraqlanırsınızsa, İT biznes analitik kimdir və nə iş görür məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Bu sahəni data analitika ilə müqayisə etmək istəyirsinizsə, biznes analitik və data analitik fərqi məqaləsi işinizə yarayacaq.

İT Biznes Analitikanı 0-dan necə öyrənmək olar?

Sahəyə giriş üçün üç istiqamətdə hazırlıq lazımdır: analitik düşüncə (problemi hissələrə ayırıb baxa bilmək), texniki savadlılıq (sistemlərin necə işlədiyini anlamaq, SQL, API, Agile metodologiyaları) və kommunikasiya (mürəkkəb məlumatı sadə dildə çatdırmaq). Handex Təhsil Mərkəzində tədris olunan süni intellekt əsaslı İT Biznes Analitika proqramı bu üç istiqaməti birləşdirir. Proqram real layihə case-ləri, praktiki tapşırıqlar və beynəlxalq standartlara uyğun sillabus üzərində qurulub məqsəd nəzəriyyəni öyrətmək deyil, iş mühitində işləyə bilən mütəxəssis hazırlamaqdır.

Proqram haqqında ətraflı: İT Biznes Analitika kursu

İT Biznes Analitika nədir və şirkətlərə nə üçün lazımdır?