Proqram təminatı layihələrinin uğursuzluğunun ən çox rast gəlinən səbəbi texniki çətinlik deyil səhv anlaşılmış tələbdir. Komanda vaxtında və keyfiyyətlə işləyir, amma yanlış şeyi hazırlayır. İT biznes analitik məhz bunun qarşısını almaq üçün mövcuddur. Aşağıda bu rolun kim olduğunu, gündəlik nə etdiyini, hansı bacarıqlar tələb etdiyini və Azərbaycanda maaş səviyyəsini nəzərdən keçiririk.

İT Biznes Analitik kimdir?

İT biznes analitik biznes məqsədlərini texnoloji həllərlə uyğunlaşdıran mütəxəssisdir. O, şirkətin problemini analiz edir, real ehtiyacı müəyyənləşdirir və bunu texniki komandanın işləyə biləcəyi formaya salır. Bu rolu bir cümlə ilə izah etmək lazım gəlsə: analitik “nə hazırlanmalıdır?” sualına cavab verir, developer isə “bunu necə hazırlayaq?” sualına. İkisi qarışdırıldıqda layihə istiqamətini itirir.

Bu rolun aid olduğu sahənin ümumi izahını İT Biznes Analitika nədir məqaləsində tapa bilərsiniz.

İT biznes analitik nə iş görür?

Analitikin işi layihənin bütün mərhələlərinə yayılır və üç əsas blokdan ibarətdir.

Tələbləri toplayır və analiz edir

İlkin mərhələdə analitik maraqlı tərəflərlə (stakeholder) görüşlər keçirir, müsahibələr və workshop-lar təşkil edir, mövcud iş proseslərini təhlil edir. Bu mərhələdə funksional və qeyri-funksional tələblər ayrılır, layihə ərzində yarana biləcək risklər əvvəlcədən aşkarlanır. Ən vacib bacarıq burada dinləmək deyil, düzgün sual verməkdir. Çünki müştəri çox vaxt həlli təsvir edir, problemi yox — analitikin işi bu ikisini bir-birindən ayırmaqdır.

Tapşırıqları texniki komandaya ötürür

Toplanan məlumat əsasında developer və QA komandaları üçün sənədlər hazırlanır: User Story, Use Case, Acceptance Criteria, BPMN diaqramları, Task Description. Bu sənədlərin məqsədi komandanın qeyri-müəyyən tələblərlə işləməsinin qarşısını almaqdır. Nə qədər dəqiq yazılırsa, sonrakı mərhələdə o qədər az sual və o qədər az təkrar iş olur.

Nəticəni biznes ehtiyacına görə yoxlayır

Layihə tamamlandıqdan sonra analitik nəticənin ilkin tələblərə uyğunluğunu yoxlayır: UAT testləri keçirilir, acceptance criteria bir-bir təsdiqlənir, stakeholder geri bildirişi toplanır və növbəti inkişaf mərhələsinin ehtiyacları müəyyənləşdirilir.

İT biznes analitikin əsas vəzifələri

Vəzifələr layihənin növündən asılı olaraq dəyişsə də, əsas məsuliyyətlər əksər şirkətlərdə oxşardır.

Stakeholder-lərlə işləmək

Stakeholder dedikdə layihə ilə əlaqəli bütün tərəflər nəzərdə tutulur: müştərilər, menecerlər, developer komandası, test mühəndisləri və son istifadəçilər. Analitik onların çox vaxt bir-birinə zidd olan ehtiyaclarını dinləyir və ortaq həll formalaşdırır.

User story və acceptance criteria hazırlamaq

Agile metodologiyada analitik müntəzəm olaraq user story yazır. Nümunə: “İstifadəçi olaraq sistemə e-mail vasitəsilə giriş etmək istəyirəm ki, hesabıma təhlükəsiz daxil olum.” Acceptance criteria isə funksiyanın nə vaxt tamamlanmış sayılacağını göstərən şərtlərdir bunlar olmadan “bitdi” anlayışı hər kəs üçün fərqli məna daşıyır.

Prosesləri sənədləşdirmək

Layihə üzrə məlumat aydın və strukturlaşdırılmış formada qeyd olunmalıdır. Ən çox istifadə olunan sənədlər: BRD, SRS, Functional Specification, flow diagram və requirement document.

İT biznes analitik üçün hansı bacarıqlar lazımdır?

Bu rol iki tərəf arasında dayandığı üçün həm texniki, həm də ünsiyyət bacarıqları tələb edir. Yalnız birinin güclü olması kifayət etmir.

Texniki bacarıqlar (Hard skills)

Analitik kod yazmasa da, sistemlərin necə işlədiyini anlamalıdır. Əsas tələblər:

SQL - məlumat bazasından data çıxarmaq və nəticə əldə etmək
Agile və Scrum - İT layihələrinin əksəriyyəti bu metodlar üzərində qurulur
API və sistem inteqrasiyası anlayışı - sistemlərin bir-biri ilə necə danışdığını bilmək
Diaqram və modelləşdirmə alətləri - BPMN, UML, flow diagram
Sənədləşdirmə strukturu - BRD, SRS, user story formatları

Yumşaq bacarıqlar (Soft skills)

Texniki bilik nə qədər güclü olsa da, bu rolda ünsiyyət həlledicidir:

Kommunikasiya - mürəkkəb texniki məlumatı sadə dillə izah etmək
Kritik düşüncə - deyilən problemin arxasındakı real problemi görmək
Empatiya - istifadəçinin və komandanın mövqeyindən baxa bilmək
Danışıqlar aparmaq - bir-birinə zidd tələbləri balanslaşdırmaq
Vaxt idarəçiliyi - paralel gedən bir neçə layihəni idarə etmək

İT biznes analitik maaşları

Azərbaycan bazarında bu sahə üzrə maaşlar təcrübə səviyyəsindən asılı olaraq nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənir.

*Rəqəmlər bazar vəziyyətinə, şirkətin ölçüsünə və layihənin mürəkkəbliyinə görə dəyişir. Beynəlxalq şirkətlərdə və uzaqdan işləyən mövqelərdə bu göstəricilər daha yüksək ola bilər.

İT BA ilə klassik Business Analyst arasındakı sərhəd

Bu iki rol tez-tez eyniləşdirilir, halbuki iş sahələri fərqlidir. Klassik biznes analitik daha çox biznes proseslərinə fokuslanır: satış, əməliyyat, idarəetmə. Onun çıxışı adətən hesabat və ya proses tövsiyəsi olur. İT BA isə proqram təminatı, sistem inteqrasiyası, mobil tətbiq və veb platformalar üzrə tələbləri analiz edir. Onun çıxışı texniki komandanın işləyəcəyi sənəddir. Praktikada bu o deməkdir ki, İT BA developer və QA komandaları ilə gündəlik təmasdadır, texniki məhdudiyyətləri nəzərə alaraq tələb formalaşdırır və hazırlanan məhsulun biznes məqsədinə uyğunluğuna nəzarət edir.

Bu rolu data analitik ilə də müqayisə etmək istəyirsinizsə, biznes analitik və data analitik fərqi məqaləsinə baxın.

Şirkətlərə niyə İT biznes analitik lazımdır?

Bu rolun dəyəri ən aydın şəkildə onun olmadığı layihələrdə görünür: tələblər şifahi qalır, hər komanda üzvü fərqli şey başa düşür, test mərhələsində “biz bunu belə nəzərdə tutmamışdıq” problemi ortaya çıxır və iş yenidən görülür. Analitik olan layihələrdə isə tələblər sənədləşir, gözləntilər əvvəlcədən uyğunlaşdırılır, risklər erkən mərhələdə aşkarlanır. Nəticədə developer vaxtı israf olunmur, layihə daha sürətli tamamlanır və müştəri məmnuniyyəti artır.

İT biznes analitik necə olmaq olar?

Bu sahəyə giriş üçün proqramlaşdırma təcrübəsi şərt deyil. Əsas tələb analitik düşüncə tərzi və ünsiyyət bacarığıdır texniki biliklər isə öyrənilə bilər. Handex Təhsil Mərkəzində tədris olunan süni intellekt əsaslı İT Biznes Analitika proqramı 0-dan başlayaraq bu rolun tələb etdiyi bacarıqları formalaşdırır: tələb analizi, sənədləşdirmə, SQL, Agile metodologiyası və real layihə case-ləri üzərində praktika.

Proqram haqqında ətraflı: İT Biznes Analitika kursu

İT Biznes Analitik kimdir və nə iş görür?